Hoe de Hagesteinsebruggen en Merwedebruggen in het rivierenlandschap passen

Voor de verbetering van de A27 Houten – Hooipolder pakt Rijkswaterstaat in totaal 4 bruggen aan. De Houtensebrug en de Keizersveerbruggen komen later aan bod, omdat deze nog in prima staat zijn. De Merwedebrug en de Hagesteinsebrug naderen echt het einde van hun levensduur. Daarom starten we daarvoor in 2026 met de bouw van vervangende bruggen.

Passende uitstraling

Vooraf hebben het Rijk en de betrokken provincies, gemeenten en waterschappen samen uitgangspunten vastgesteld voor de nieuwe bruggen, zoals vastgelegd in het zogeheten Integraal Inrichtingsplan. Op basis daarvan werkten de architecten van de aannemers het ontwerp uit. ‘De visie is dat de bruggen, net als de snelweg, te gast zijn in het mooie rivierenlandschap’, verduidelijkt Roderick van Klink, adviseur ruimtelijke kwaliteit bij Rijkswaterstaat. ‘Dat betekent dat je als weggebruiker vanaf de bruggen goed zicht moet hebben op het landschap. En andersom dat de bruggen een passende uitstraling hebben en als je ze vanuit het landschap ziet.’ Twee supervisors zien er gedurende de bouw op toe dat de bruggen aan de uitgangspunten voldoen en stemmen dit af met alle partijen, zoals de gemeentelijke welstandscommissies.

Twee Merwedebruggen met slanke bogen

In plaats van de bestaande Merwedebrug komen er twee nieuwe bruggen. ‘Dit worden boogbruggen, net als nu’, vertelt Michel Heesen, een van de supervisors van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. ‘Het alternatief voor de grote overspanning over de rivier zou een tuibrug zijn, met kabels, zoals bij de Erasmusbrug. Dat wilden we niet, omdat deze brug dan veel hoger zou worden.’ Terwijl de huidige brug twee kleinere bogen heeft, krijgen de nieuwe bruggen elk één grote boog. Van Klink: ‘Daardoor is er geen pijler nodig in het midden van de rivier en krijgt de scheepvaart meer ruimte. De nieuwe bogen zijn ook slanker en eleganter doordat ze vanaf de zijkanten in het midden bij elkaar komen.’

Stuk voor stuk bouwen op een werkeiland

Aannemerscombinatie ALSÉÉN zet de nieuwe Merwedebruggen één voor één in elkaar op een werkeiland dicht bij de huidige brug. Heesen: ‘Weggebruikers zien de eerste brug de komende jaren dus steeds meer vorm krijgen. Als hij helemaal klaar is, wordt hij op zijn plek gevaren, ten westen van de huidige brug. Dan gaat al het wegverkeer daaroverheen. Vervolgens sloopt de aannemer de oude brug en bouwt dan de tweede brug.’ Van Klink: ‘Omdat het twee dezelfde bruggen zijn, kunnen ze daarbij lessen toepassen uit de bouw van de eerste.’ Uiteindelijk komt deze tweede brug op de plaats van de oude.

Hagesteinsebruggen verwijzen naar forten

De overspanning van de Hagesteinsebruggen over de Lek is kleiner dan die over de Merwede. Hier is geen boog nodig en sluiten we aan bij het bestaande ontwerp, waardoor de bruggen meer ingetogen blijven en minder opvallen in het landschap. ‘Toch is ook dit ontwerp bijzonder’, benadrukt Heesen. ‘De bruggen komen in het gebied van Unesco-werelderfgoed de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het ontwerp verwijst hier subtiel naar. Zo is de vorm van de brugpijlers geïnspireerd op de kenmerkende afgeschuinde vormen van de kazematten en forten in de omgeving.’ Van Klink vult aan: ‘De nieuwe bruggen zijn zelf ook helemaal van beton. Dat vereist minder onderhoud dan het staal van de oude.’

Rekening houden met oude bruggen

Ook de eerste nieuwe Hagesteinsebrug wordt, net als de eerste Merwedebrug, naast de oude gebouwd. De aannemers moeten er daarom rekening mee houden dat de bestaande, kwetsbare bruggen geen tot weinig last hebben van de bouw, bijvoorbeeld door het slaan van heipalen of het ontgraven van bouwputten voor het maken van de fundering. Heesen: ‘De grond in dit gebied heeft ook weinig draagkracht, wat het bouwen lastig maakt. Dat is bijvoorbeeld belangrijk bij het aanleggen van de zogeheten aardenbanen waarover de weg omhooggaat richting de brug. Daar is veel grond voor nodig en die gaat na het aanbrengen zakken.’

Van twee kanten naar elkaar toe bouwen

Voor de Hagesteinsebruggen werkt aannemerscombinatie De Groene Waarden met zogeheten vrije voorbouw, een techniek die in Nederland nog maar weinig voorkomt. Heesen legt uit: ‘Je bouwt eerst een grote brugpijler en vanaf die pijler bouw je tegelijk naar twee kanten een zwevend brugdek. Op die manier werk je vanaf beide kanten van het water naar het midden toe.’ Van Klink: ‘Zo heb je niet zo’n grote bouwplaats in het water nodig als het werkeiland bij de Merwedebrug en blijft de hinder voor de scheepvaart beperkt. Maar je moet wel op de millimeter nauwkeurig bouwen, zodat alles in het midden precies samenkomt. Als dat lukt, vallen de bouwers elkaar daar in de armen.’